Als projectleider van de Kenniswerkplaats Onbegrepen Gedrag Zaanstreek-Waterland was Ina Boerema vanaf het begin betrokken bij het regionale leer- en ontwikkeltraject. In maart diende ze de subsidieaanvraag in voor de tweede periode van het project. Ze blikt terug op een leerzame periode waarin experimenteren, samenwerken en praktijkgericht leren centraal stonden. En ze vertelt over de koers die de Kenniswerkplaats gaat varen naar aanleiding van de lessen uit de eerste periode.
Start van de Kenniswerkplaats
In 2023 werd, met steun van een landelijke subsidie van ZonMw, de Kenniswerkplaats opgericht. Het doel: het sociaal domein ondersteunen bij de omgang met onbegrepen gedrag. ‘We zagen dat veel organisaties in de wijk actief zijn, maar vaak los van elkaar. Professionals weten elkaar niet altijd goed te vinden, laat staan bewoners,’ vertelt Ina. ‘Dat was een eye-opener voor mij, ik wist niet dat het zo complex was, dat zoveel partijen het sociaal domein vormen. En dan zie je dat het beeld van ieders functie niet altijd duidelijk is en dus ook de wederzijdse verwachtingen. Daar is dus veel te doen.’
Eerste stap: gewoon beginnen
Er werd gestart met brainstorm bijeenkomsten (leercirkels) in vier wijken, waar professionals en ervaringsdeskundigen met elkaar in gesprek gingen over wat er goed gaat en waar verbeterpunten liggen wat betreft domeinoverstijgend samenwerken. Vanuit die bijeenkomsten zijn per wijk kerngroepen geformeerd om lokale verbeteringen door te voeren. ‘Het belangrijkste was dat mensen elkaar leerden kennen, contact hielden, en het gesprek aangingen. Dat alleen al is winst. De Kenniswerkplaats is een lerend netwerk vanuit de praktijk, in combinatie met wetenschappelijke kennis. We hebben ervaren hoe belangrijk het is om de ruimte te creëren voor mensen om mee te doen en dingen te proberen. Dat betekent soms dat iets mislukt, maar daar leer je ook van. Je moet aanpakken waar de energie zit, dat is de kracht van de Kenniswerkplaats: gewoon doen. Klein beginnen. Ook al gebeurt er maar in één wijk iets goeds, dan heb je een zaadje geplant, dat je verder kunt planten.’
Samen leren in de wijk
Elke wijk is anders, maar overal is behoefte aan een plek waar mensen makkelijk kunnen samenkomen. ‘In Weidevenne bijvoorbeeld zie je hoe waardevol een uitnodigend buurthuis kan zijn. In Krommenie leeft diezelfde wens. De Kenniswerkplaats kan helpen door een podium te bieden aan zulke initiatieven.’ Samenwerking met regionale partners, zoals de opgaveregisseur mentale gezondheid van IZA/SPUK, is daarbij essentieel. ‘Door krachten te bundelen voorkomen we dubbel werk en organiseer je meer slagkracht .’
Belang van ervaringsdeskundigheid
Ervaringsdeskundigen spelen een grote rol. ‘Het blijkt essentieel dat je niet zomaar iemand met ervaringskennis in een team zet. Het vraagt om duidelijke verwachtingen en een gesprek over wat het team verwacht van een ervaringsdeskundige en wat inzet hiervan in het team voor de teamleden zelf betekent’ zegt Ina. ‘Een voorbeeld: er is inmiddels een ervaringsdeskundige gedetacheerd bij het Meldpunt Advies Bijzondere Zorg van de GGD om het team hierover te adviseren.’
‘Daarnaast deed de Hogeschool van Amsterdam onderzoek naar de inzet van ervaringsdeskundigheid bij st. ONTDEC, een organisatie van en voor ervaringsdeskundigen die jongeren met psychische problematiek begeleiden. De jongeren worden begeleid door stagiaires die zelf ook ervaring hebben met psychische problematiek. Dat blijkt heel goed te werken. Punt van aandacht hierbij is wel de afstand-nabijheid. Daarover wordt veel gesproken bij de stichting en de stagiaires worden hier goed en intensief op begeleid. Daarnaast deed de HVA een literatuurstudie naar de inzet van ervaringsdeskundigheid in bredere zin, om de uitkomsten van het onderzoek bij st. ONTDEC ook breder te kunnen vertalen.’
Buurtgenoten betrekken
De HvA deed ook een buurtonderzoek. Uit interviews met buurtbewoners bleek dat zij handvatten missen over hoe zij contact kunnen maken met mensen met onbegrepen gedrag in hun buurt. Ina: ‘De meeste buurtgenoten willen dat wel en willen wel helpen, maar weten vaak niet hoe of waar ze met vragen terechtkunnen. Ook duurt het lang voordat ze melding doen van overlast en als ze dat eenmaal doen, missen ze terugkoppeling van wat er met de persoon in kwestie gebeurt of op welke manier diegene al dan niet ondersteund wordt en door wie. Om bewoners actiever te betrekken, start de Kenniswerkplaats in het najaar met buurtcirkels: groepen van ongeveer tien buurtgenoten die samen met een gespreksleider en ervaringsdeskundige reflecteren op situaties en oplossingen bedenken. We willen hen handvatten geven om signalen te herkennen, een gesprek aan te gaan of hulp in te schakelen. Zo krijgen buurtgenoten een actievere rol, zonder overbelast te raken.’
Toekomstvisie
De Kenniswerkplaats wil de geleerde lessen en ervaringen breder delen en borgen in de praktijk. Ina: ‘Er wordt gewerkt aan structurele verbindingen met lokale organisaties zoals jongerenwerkers, sportverenigingen en winkeliers, want onbegrepen gedrag speelt overal. ‘Het geeft veel energie om met zoveel verschillende organisaties en betrokkenen nieuwe dingen uit te proberen en op te starten en is ook ongelooflijk leerzaam. Het gebeurt van onderop, daar heb je een werkplaats voor nodig waar het kan en mag!’
De regionale kenniswerkplaats onbegrepen gedrag Zaanstreek/Waterland is een praktijkgerichte leer-werkplaats waarin we kennisdeling en samenwerking stimuleren in situaties rondom onbegrepen gedrag. Hierbij verbinden we ervaringskennis, professionele praktijkkennis en wetenschappelijke kennis. Vaak hangen meerdere zaken met elkaar samen, zoals eenzaamheid, financiële problemen en huisvestingsproblematiek. Dat geldt dan ook voor de oplossing; daarover buigt de kenniswerkplaats zich.