In haar rol als burgemeester heeft Lieke Sievers regelmatig te maken met situaties waarin inwoners met onbegrepen gedrag de aandacht vragen. Tijdens ons gesprek benadrukt ze de noodzaak van een fundamentele verandering in hoe we als samenleving, professionals en organisaties omgaan met deze problematiek. Haar bevlogenheid en praktische visie maken duidelijk: het kan anders én beter.
Wat maakt het onderwerp onbegrepen gedrag zo belangrijk voor u?
‘Onbegrepen gedrag raakt iedereen. Het gaat om de persoon zelf, die vaak lijdt, maar ook om de buurt, familie en professionals. Mijn werk als burgemeester brengt me soms in situaties waarin ik moeilijke besluiten moet nemen. Denk aan crisisplaatsingen of andere maatregelen die ingrijpen in iemands leven. Dat zijn beslissingen die ik liever voorkom, maar soms noodzakelijk zijn als de overlast te groot wordt. Dit vraagt om een gezamenlijke aanpak, waarin we eerder signaleren en sneller ondersteuning bieden. Helaas zijn onze systemen nu vaak gericht op reageren in plaats van voorkomen.’
Wat ziet u als de grootste uitdaging in de aanpak van onbegrepen gedrag?
‘Het probleem is complex. Het vraagt een totaalaanpak die verder gaat dan alleen de zorg of justitie. Zo hebben we als samenleving een belangrijke rol. Dat betekent beter naar elkaar kijken en betrokken zijn bij onze omgeving. Helaas heeft de individualisering en digitalisering ons verder van elkaar verwijderd. We kijken naar ons scherm in plaats van naar elkaar. Daarnaast moeten we het systeem opnieuw inrichten, met minder versnippering en meer focus op preventie. Denk aan samenwerkingsgroepen in wijken, waarin professionals én buurtbewoners betrokken zijn. Het streven moet zijn om eerder signalen op te vangen en oplossingen op maat te bieden.’
Hoe zou het systeem volgens u anders kunnen werken?
‘De huidige structuren werken vaak belemmerend. Te veel organisaties werken vanuit hun eigen expertise en financieringsstromen. De afgelopen twee decennia hebben we de gezondheidszorg en de veiligheidszorg aan de achterkant georganiseerd. Waar je naar zoekt zijn integrale oplossingen, en niet alleen een individuele kijk of insteek. Want een probleem heeft in dit verband altijd meer kanten. We moeten durven denken in termen van één gezamenlijke aanpak: één team, één plan, één regisseur. Dit betekent niet alleen samenwerking, maar ook het delen van verantwoordelijkheden en informatie. Een logisch gevolg hiervan zou zijn om budgetten uit verschillende organisaties samen te voegen, zodat je efficiënter kunt werken en minder geld verspilt. Maar het vraagt moed en een andere mindset van professionals en managers om over hun grenzen heen te kijken en echt samen te werken.’
Wat betekent dit voor professionals en buurtbewoners?
‘Professionals hebben in die bredere samenwerking meer ontwikkelingsmogelijkheden. Ze kunnen meer betekenen voor de buurt. Bovendien moeten zij meer ruimte krijgen om zelf in de praktijk morele keuzes te maken, moet hun stem gehoord worden in Den Haag en mogen zij minder tijd kwijt zijn aan verantwoording. Dit vereist vertrouwen in hun expertise en in het feit dat kwaliteit soms pas na langere tijd zichtbaar wordt. Voor buurtbewoners vraagt het om beter geïnformeerd te worden en betrokken te worden bij oplossingen. Vaak voelen zij zich onbegrepen als ze te maken hebben met buren met onbegrepen gedrag. Hier ligt een rol voor gemeenten en organisaties om meer verbinding te creëren. Als we de wijk betrekken, kunnen we niet alleen de problematiek beter aanpakken, maar ook de sociale cohesie versterken.’
Welke rol speelt preventie in deze aanpak?
‘Preventie is de sleutel. Het vraagt dat we investeren in vroege signalering. Dat we in de samenleving écht naar elkaar kijken en betrokken zijn bij elkaar. Of dat nu bij de kinderopvang, bij de huisarts, op de sportclub of in de wijk gebeurt. Maar de openbare ruimte speelt ook een rol; nodigt die uit om elkaar te ontmoeten of te ontspannen? Een goed voorbeeld is hoe groen in de wijk bijdraagt aan gezondheid en stressreductie. Dit lijkt misschien klein, maar het heeft een enorme impact. Daarnaast moeten we ook leren van data en patronen. Door gebruik te maken van monitoring en technologie kunnen we beter inschatten welke aanpak werkt, zonder dat we telkens opnieuw het wiel hoeven uit te vinden."
Wat is uw boodschap aan organisaties en beleidsmakers?
‘We moeten durven erkennen dat de versnipperde aanpak van de afgelopen jaren niet werkt. Dit is geen verwijt, maar een realiteit. Om vooruitgang te boeken, moeten we bereid zijn om fundamentele veranderingen door te voeren in onze structuren, financiering en manier van samenwerken. Ik pleit ervoor dat we niet eindeloos moeten doorgaan maar moeten afspreken wat we willen bereiken. Door van tevoren een scherpere eindsituatie te formuleren kun je daar als één team, één plan, één regisseur naartoe werken. Dit vraagt om lef, samenwerking en een lange adem.’
De regionale kenniswerkplaats onbegrepen gedrag Zaanstreek/Waterland is een praktijkgerichte leer-werkplaats waarin we kennisdeling en samenwerking stimuleren in situaties rondom onbegrepen gedrag. Hierbij verbinden we ervaringskennis, professionele praktijkkennis en wetenschappelijke kennis. Vaak hangen meerdere zaken met elkaar samen, zoals eenzaamheid, financiële problemen en huisvestingsproblematiek. Dat geldt dan ook voor de oplossing; daarover buigt de kenniswerkplaats zich.