Wat hebben buren nodig wanneer zij samenleven met wijkgenoten die onbegrepen gedrag vertonen? Welke rol kunnen zij spelen bij preventie en signalering? En hoe kunnen ervaringsdeskundigen en professionals beter aansluiten bij hun ervaringen? De Kenniswerkplaats Onbegrepen Gedrag Zaanstreek-Waterland deed hier onderzoek naar. Het rapport werd gepresenteerd tijdens de themadag ‘Oog voor de omgeving’ op 13 november 2025.
Het lectoraat Stedelijk Sociaal Werk van de Hogeschool van Amsterdam – een van de partners binnen de kenniswerkplaats – voerde het onderzoek uit. Onderzoeker Pamela Lucas: “Het onderzoek bevestigt de belangrijke rol die buren kunnen spelen bij preventie en signalering. Maar daarvoor is het wel nodig dat buren betrokken worden en ondersteuning krijgen om met zo’n situatie om te kunnen gaan.”
De onderzoekers interviewden professionals, ervaringsdeskundigen en buurtbewoners in de pilotwijken in Zaanstad en Purmerend. Pamela: “In contact komen met buren via professionals bleek lastiger dan verwacht. Uiteindelijk hebben we toch buren kunnen spreken via onder meer de begeleiding in wooncomplexen en door zelf in wijken aan te bellen. Zo verzamelden we verschillende typen ervaringen: buren met en zonder overlast van buren met onbegrepen gedrag.”
Een belangrijke uitkomst van het onderzoek is dat buren zich vaak niet gehoord voelen, bijvoorbeeld als zij melding doen van een voorval met een buurtgenoot met onbegrepen gedrag. Pamela: “Ze voelen zich niet serieus genomen. Er wordt weinig teruggekoppeld, of er lijkt niks met hun melding te gebeuren. Dit leidt in sommige gevallen tot meldingsmoeheid.”
Daarnaast heeft het verdwijnen van laagdrempelige inloopvoorzieningen grote impact. “Sommige complexen hadden in het verleden een laagdrempelige plek voor bewoners om koffie te drinken, een praatje te maken of medicatie op te halen”, vertelt Pamela. “Zulke plekken bieden rust, contact en structuur. Nu deze zijn verdwenen is de druk op de buurt groter geworden.”
Verder blijkt dat informatie versnipperd is: verschillende professionals zien slechts een deel van het gedrag van een bewoner. “Meldingen worden niet gebundeld, waardoor het totale beeld ontbreekt en signalen niet altijd op tijd worden herkend.”
Ervaringsdeskundigen kunnen volgens het onderzoek juist een waardevolle brug slaan. “Zij kunnen buren helpen situaties beter te begrijpen door hen goed uit te leggen hoe onbegrepen gedrag werkt”, aldus Pamela.
De onderzoekers doen op basis van het onderzoek een aantal concrete voorstellen:
Naar aanleiding van de inzichten uit het onderzoek start de Kenniswerkplaats een nieuw project: Buurtcirkels. Hierin krijgen buurtbewoners een training om in crisissituaties adequaat te kunnen handelen. Zo krijgen zij concrete handvatten én ontstaat er een netwerk waarin zij ervaringen met elkaar delen, elkaar ondersteunen en hun buurt veiliger en veerkrachtiger maken. Pamela: “We hopen dat onze onderzoeken binnen deze projecten kunnen bijdragen aan buurten waarin iedereen zich gezien en gehoord voelt.”
De regionale kenniswerkplaats onbegrepen gedrag Zaanstreek/Waterland is een praktijkgerichte leer-werkplaats waarin we kennisdeling en samenwerking stimuleren in situaties rondom onbegrepen gedrag. Hierbij verbinden we ervaringskennis, professionele praktijkkennis en wetenschappelijke kennis. Vaak hangen meerdere zaken met elkaar samen, zoals eenzaamheid, financiële problemen en huisvestingsproblematiek. Dat geldt dan ook voor de oplossing; daarover buigt de kenniswerkplaats zich.