Tussen tuinhek en teamoverleg: als werelden elkaar raken

Hoe zet je ervaringskennis goed in binnen een organisatie? En wat betekent onbegrepen gedrag eigenlijk voor de buren? In lopend onderzoek duikt de Hogeschool van Amsterdam dieper in deze vragen. Want werken met ervaringskennis en het betrekken van buren zijn in ontwikkeling en onderzoek helpt om dit vorm te geven. Onderzoeker Jesper Rözer vertelt over de voorlopige bevindingen. Een gesprek over zoektochten, verwachtingen en de kracht van luisteren.

Hoe is het onderzoek opgezet?
‘Het onderzoek bestaat uit drie delen: een literatuurstudie en een praktijkonderzoek over ervaringskennis en een praktijkonderzoek rond de positie van de buren. Bij de eerste twee draait het om hoe ervaringskennis wordt opgebouwd en ingezet binnen organisaties, waarbij we als casus bij Stichting ONTDEC onderzoek hebben gedaan. Het derde deel richt zich op de mensen die naast iemand met onbegrepen gedrag wonen: de buren.’

Wat viel je op bij de studies over de inzet van ervaringskennis?
‘Zowel in de literatuurstudie als in de interviews met de ervaringscoaches van Stichting ONTDEC kwam naar voren dat werken vanuit ervaringen veel voordelen kan hebben, zoals een dieper begrip, (h)erkenning, vertrouwen, verbinding en veiligheid. Dat is soms best een zoektocht omdat het werken vanuit ervaringskennis niet altijd eenvoudig is en er veel bij komt kijken. Dat onderstreept het belang van een goede training en begeleiding.’ Een deelnemer in het onderzoek verwoordde het zo: ‘Ik word vooral gevraagd vanwege mijn ervaring, maar ik wil ook gezien worden als iemand die gewoon goed werk doet.’

Volgens Jesper betekent het serieus nemen van ervaringskennis dat je als organisatie tijd en aandacht vrijmaakt. ‘Niet alleen voor de professionele inzet van die kennis, maar ook voor de mensen die het brengen. Want je vraagt eigenlijk iets best kwetsbaars van mensen en dat moet je dan wel goed ondersteunen.’

Wat kwam uit het buurtonderzoek?
‘Daarbij valt vooral op hoeveel verschillen er zijn in houding en beleving. Sommige buren geven aan nauwelijks iets te merken van onbegrepen gedrag, anderen voelen zich onveilig of vinden het moeilijk dat ze er weinig over weten. Het verschilt ook door de tijd. Soms hebben buren jarenlang goed contact, maar dan gebeurt er iets of komt er een nieuw iemand naast hen wonen en dan verandert de situatie. Onder andere communicatie blijkt hierin een sleutelrol te spelen. Als buren weten wat er gebeurt, en ergens terecht kunnen met vragen, is er eerder begrip. Maar als het stil blijft van de kant van de organisatie, ontstaat ruimte voor zorgen, aannames en soms zelfs weerstand,’ aldus Jesper.

‘Het vraagt om meer dan informeren. Het vraagt om echt contact: luisteren naar wat mensen zeggen, daar serieus op ingaan en ook terugkoppelen wat ermee gedaan wordt. Dat gebeurt op sommige plekken al: via buurttafels, aanspreekpunten in de wijk of informele gesprekken. Maar dat hangt sterk af van de mensen die erbij betrokken zijn. Dat zou landelijk beter moeten worden georganiseerd.’

Wat is voor jou de essentie van deze bevindingen?
‘Of het nu gaat om ervaringskennis of om het contact met buren: in beide gevallen draait het om relaties. Tussen collega’s, binnen organisaties, maar ook met de omgeving. Het vraagt om openheid, om afstemming, en om durven loslaten van controle. Het zijn vaak geen grote gebaren die het verschil maken, maar kleine dingen. Tijd maken voor een gesprek. Een duidelijk aanspreekpunt. Een luisterend oor of oplettend oog. Dat lijkt simpel, maar het is cruciaal.’

Wat komt eraan?
Op dit moment leggen onderzoekers Pamela Lucas, Ingrid Glas en Jesper Rözer onder leiding van Lex Veldboer de laatste hand aan de literatuurstudie over ervaringskennis, het onderzoek bij ONTDEC en het onderzoek met omwonenden. De definitieve onderzoeksresultaten verschijnen rond de zomer in de komende nieuwsbrief.