Terugblik themadag Oog voor de omgeving

Hoe helpen we de buurt om te gaan met onbegrepen gedrag?

Op 13 november 2025 organiseerde de Kenniswerkplaats Zaanstreek-Waterland de themadag ‘Oog voor de omgeving’. Er waren ruim honderd professionals uit zorg, welzijn, wonen, gemeente en veiligheid aanwezig, waaronder ervaringsdeskundigen, onderzoekers, managers, beleidsmakers en bestuurders. Een gemêleerd gezelschap met een gedeelde ambitie: hoe kunnen we samen voorkomen dat onbegrepen gedrag escaleert en daarbij niet alleen oog hebben voor de persoon zelf, maar ook voor de omgeving?

De dag begon met een presentatie van Lector Lex Veldboer (Hogeschool van Amsterdam). Hij besprak de resultaten van een onderzoek onder buurtbewoners in Zaandam en Purmerend. Een belangrijke conclusie: buren voelen zich vaak niet gehoord. Meldingen worden gedaan, maar terugkoppeling blijft uit. Veel bewoners hebben het gevoel dat zij er alleen voor staan, terwijl juist zij dagelijks geconfronteerd worden met onbegrepen gedrag in hun straat of portiek.

Janneke Scharloo, communicatieadviseur bij Arkin en één van de aanwezigen tijdens de themadag: “Dit zorgde voor veel herkenning in de zaal. Je merkte dat mensen dachten: ja, dit zien wij ook in ons werk. Het helpt om dat nu eens vanuit het perspectief van de buurt te horen.”

Een casus die stil maakt

Rosaline Kalf, adviseur bij adviesbureau Lysias, deelde vervolgens haar bevindingen uit een onderzoek naar een fataal steekincident in  2023. Bij het incident kwam een buurtbewoner om het leven en werd een andere buurtbewoner zwaar gewond door een buurman met onbegrepen gedrag. Het verhaal maakte diepe indruk en zorgde voor geroezemoes in de zaal.

Saskia Mannaert, teammanager MABZ bij GGD Zaanstreek-Waterland en aanwezig tijdens de themadag: “Je zag mensen echt achterover leunen en denken: dit kan hier ook gebeuren. Het was waardevol dat de casus niet bleef hangen in schuld, maar uitnodigde tot reflectie. Het liet zien hoe belangrijk het is om elkaar vast te houden en niet te stoppen bij je eigen taak. Dat inzicht kwam echt binnen.”

Ook aanwezig was Lindy Baltus, beleidsadviseur beschermd wonen en POG bij de gemeente Purmerend. Zij vond vooral de volledigheid van de reconstructie indrukwekkend: “Je zag het hele verloop, over jaren heen, en hoe partijen elkaar onderweg kwijtraken. Dat had ik nog nooit zo duidelijk gezien.”

Inspiratie om anders te kijken

Na de pauze sprak Pieter Hilhorst, oud-wethouder in Amsterdam, politicoloog, publicist en initiatiefnemer van buurtcommunities. Hij schetste een beeld van de samenleving aan de hand van de metafoor van een heuvel en een kom . Wie stevig bovenop die heuvel staat, is mentaal in balans: het leven loopt goed en je staat stabiel. Maar door ingrijpende gebeurtenissen kan iemand er vanaf rollen, in de kom. In onze huidige samenleving proberen we mensen vervolgens weer omhoog te ‘duwen’, bijvoorbeeld via zorg of ondersteuning. Maar je kan mensen die in de kom belanden ook daar helpen, door om hen heen te gaan staan.

Door mensen telkens de heuvel op te willen duwen leggen we volgens Hilhorst de verantwoordelijkheid vooral bij het individu. Hij pleitte juist voor een andere benadering: een samenleving ingericht als een ‘kommetje’, waarin mensen vanzelf weer terug kunnen rollen naar een stabiel punt. Een samenleving die opvangt, in plaats van alleen corrigeert.

Janneke zag dat deze metafoor bleef hangen: “Je merkte dat mensen hier naderhand over doorpraatten. Het raakte iets fundamenteels over hoe we samenleven en voor elkaar zorgen.”

Workshops & muziek

In de middag volgden workshops over onder andere specialistische bemoeizorg, straattriage en ervaringsdeskundigheid. De gesprekken waren open, kritisch en praktijkgericht. Ook het programma ‘Accent op ieders Talent’ kwam aan bod, een initiatief dat bewoners helpt om elkaar in de wijk te ondersteunen en hun talenten in te zetten voor de gemeenschap.

De dag werd vergezeld door muziek van De Reisgenoot. Liedjes gebaseerd op ervaringsverhalen zorgden direct voor een open en persoonlijke sfeer. Ook aan het einde van de dag wist hij met muziek samen te vatten wat er was gedeeld. “De muziek maakte het thema voelbaar en zorgde ervoor dat het echt ging leven”, aldus Lindy.

Een dag die blijft hangen

De themadag bracht kennis, praktijk en ervaring samen. Maar vooral liet de dag iets achter: meer bewustzijn en verbinding en het gevoel dat niemand het alleen hoeft te doen. Wat Saskia vooral bijbleef: “Er was ruimte om eerlijke vragen te stellen. Niet alleen over wat werkt, maar ook over wat het vraagt van professionals en naasten. Dat maakt zo’n dag waardevol.”